Zut.info.pl

Śladami budowniczych średniowiecznej Polski

W odległości dwóch kilometrów od Błonia znajduje się wieś o nazwie Pass. Zwracają w niej uwagę przede wszystkim pobudowane po wojnie, nowoczesne i brzydkie, a dziś dodatkowo zapuszczone i częściowo zdewastowane, zabudowania byłego Państwowego Gospodarstwa Rolnego. Ale obok jest piękny park, z okazami wiekowych dębów i z aleją wjazdową wysadzaną starymi kpami, na końcu której stoi pałac. W prostej link od bramy perspektywę zamyka fasada budowli, niezbyt szeroka, bo obejmująca portyk, w ujęciu wąskich partii ścian, na narożach boniowanych, z jednym oknem parteru i niskiego nad nim pięterka (mezzanino) z obu stron, dająca wrażenie, że mamy tu do czynienia raczej z wiąniźk z pałacem. Sytuacja się wyjaśnia, gdy podchodzimy bliżej. Okazuje się wtedy, że ten „reprezentacyjny portyk" na de kolistego wgłębienia umieszczono nie w dłuższej ścianie budowli na planie prostokąta, jak to było w zwyczaju, lecz w krótszej, bocznej. O takim niespotykanym raczej rozwiązaniu zadecydowały tu jednak warunki terenowe. Albowiem na prawo od alei wjazdowej teren parku opada lekko w dół, ku rzece Utracie. Ustawienie zatem budynku szerszą elewacją do wjazdu spowodowałoby konieczność nadania różnej wysokości każdej z jego stron. Może i tak by postąpiono, gdyby budowla miała nosić charakter romantyczny. Tu dążono wyraźnie ku temu, by pałac był budowlą klasycystyczną (stąd ten wyeksponowany portyk); toteż chcąc uniknąć asymetrii brył, oś podłużną pałacu usytuowano równolegle do osi wjazdowej, a zarazem i do koryta rzeki.